Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Ο ΚΑΒΑΣΙΛΑΣ 1322-1391 (20/6)

Ε ί δ η σ ι ς :

Η Ενορία μας, των Αγίων Θοπατόρων, Ιωακείμ και Άννης, των Ανθοκήπων της Νέας Ευκαρπίας, εδώ στην Δυτική Θεσσαλονίκη, της μιας και μοναδικής Μακεδονίας μας...μην ξεχνιόμαστε !!! προς τιμήν του μεγάλου αυτού Αγίου της Εκκλησίας μας, του Αγίου Νικολάου του Καβάσιλα, τα τελέσει Αγρυπνία στην μνήμη του, την Παρασκευή 19 Ιουνίου 2026 παραμονή της εορτής του προς το Σάββατο 20 Ιουνίου 2026, ανήμερα της εορτής του, από τις 8.30 μ.μ. έως και τις 12.30 π.μ. και μάλιστα μέσα στο όμορφο και κατανυκτικό Παρεκκλήσι του Ιερού Ναού μας, του Τιμίου Προδρόμου που τιμάται και πανηγυρίζει την 23η Σεπτεμβρίου εκάστου έτους για την εορτή της Συλλήψεως από τους γονείς του τον Προφήτη Ζαχαρία και την Αγία Ελισάβετ.

Κατά την διάρκεια της Αγρυπνίας μας θα τεθεί σε προσκύνηση απότμημα του ιερού λειψάνου του Αγίου Λουκά του ιατρού, Αρχιεπισκόπου Συμφερουπόλεως και Κριμαίας, το οποίο και θησαυρίζεται στην νεόδμητη εκκλησιά μας, με αφορμή το γεγονός της εορτής του, στις 11 αυτού του μήνα, ενώ μαζί στον πρόναο θα προσκυνήσουμε και την εικόνα του Αγίου Νικολάου του Καβάσιλα, που στο προσκεφάλι του θα καίει όλην την νύχτα η ακοίμητη κανδήλα του, από το έλαιο της οποίας ο ιερέας λειτουργός μας θα χρίσει όλους τους παρευρισκομένους,"τους αγρυπνούντες και επαγρυπνούντες" κατά την διάρκεια των Αίνων του εορταστικού Όρθρου. 

Στον πρόναο μας επίσης θα βρείτε και τον Αγιασμό της πρωτομηνιάς που τελέσαμε στις αρχές του μήνα, ο οποίος ρέει άφθονος από την ολοκαίνουργια μαρμάρινη Κρήνη μας, που βρίσκεται δίπλα στην είσοδο του Παρεκκλησίου μας όπου και θα τελεσθεί η Αγρυπνία μας και τον οποίο κατά το αγιορείτικο τυπικό πίνουμε στο τέλος της Θείας Λειτουργίας, μαζί με το αντίδωρο που παίρνουμε από το χέρι του ιερέα λειτουργού.

Αναμένουμε, προσμένουμε και παρακαλούμε για την συμμετοχή σας και σε αυτήν την λατρευτική, αγαπημένη & ευλογημένη "συνήθεια" της Ενορίας μας...

...Καλή Αγρυπνία !!!

Ένας διαφορετικός Θεολόγος &

  ὁ σημαντικότερος ἐκπρόσωπος τοῦ ὀρθόδοξου ἀνθρωπισμοῦ τοῦ 14ου αἰῶνα.

   

  Ο Νικόλαος Καβάσιλας γεννήθηκε το 1322 στη Θεσσαλονίκη, σε μια εποχή πολιτικής παρακμής του Βυζαντίου, αλλά, αντιθέτως, και σε μια εποχή ανόδου και άνθισης των θεολογικών γραμμάτων. Την εποχή εκείνη, η ορθόδοξη Θεολογία βρισκόταν σε πολύ μεγάλη ακμή μέσα από τις λεγόμενες ησυχαστικές έριδες. Η ησυχαστική διδασκαλία του Γρηγορίου Παλαμά, που τότε άρχισε να κυριαρχεί, εστίαζε στη δυνατότητα του ανθρώπου να γίνει κοινωνός του άκτιστου Θείου φωτός, διά της ενώσεώς του με το Θεό και με τις άκτιστες θείες ενέργειές Του, χάρη στην καθαρή καρδιά και την καρδιακή προσευχή. Η ησυχαστική διδασκαλία συμπύκνωνε το πραγματικό νόημα της ορθόδοξης πίστης περί της θέωσης του ανθρώπου. Την διδασκαλία αυτή εκπροσώπησε, μεταξύ άλλων, και ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας, ο οποίος είναι γνωστότερος και ως «ο τελευταίος των Μυστικών».

   Γέννημα θρέμμα Θεσσαλονικιός ο Άγιος Νικόλαος ο Καβάσιλας, ήταν ανιψιός του αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Νείλου Καβάσιλα. Το πατρικό του επώνυμο ήταν Χαμαετός, αλλά ο Νικόλαος κράτησε τελικά το επώνυμο του αδερφού της μητέρας του. Έκανε σπουδές Ρητορικής, Θεολογίας, Φιλοσοφίας και φυσικών Επιστημών στην Κωνσταντινούπολη, έμεινε για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα κοντά στον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά στο Άγιο Όρος, ενώ αναμείχθηκε και σε θέματα πολιτικής και δικαιοσύνης. Για ένα διάστημα διετέλεσε σύμβουλος του Κατακουζηνού, ο οποίος στα τελευταία χρόνια της ζωής του, εκάρη μοναχός στη Μονή των Μαγγάνων.

    Ανέπτυξε σπουδαίο συγγραφικό έργο και κατάφερε να αποκτήσει καθολικό σεβασμό και αναγνώριση. Υπήρξε πολυγραφότατος συγγραφέας αξιολογότατων θεολογικών, ερμηνευτικών, λειτουργικών, ασκητικών και διδακτικών έργων, ως και πανηγυρικών λόγων, επιστολών, επιγραμμάτων και κειμένων κοινωνικού περιεχομένου. Μετά από πολλές περιπέτειες για τις απόψεις του περί ορθοδόξου μοναχισμού που τον έφεραν σε αντίθεση με τις αιρετικές διδασκαλίες των Βαρλαάμ και Ακινδύνου, εκοιμήθη ειρηνικά λίγο μετά το 1391 μ.Χ. Η κατάταξή του στη χορεία των Αγίων έγινε, σχετικά πρόσφατα, στις 19 Ιουλίου του 1983. 

Η μνήμη του γιορτάζεται στις 20 Ιουνίου.

    Τώρα όσο για την διδασκαλία του ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας εμπνεύστηκε ιδιαίτερα από τον Άγιο Συμεών τον Νέο Θεολόγο και τη νηπτική διδασκαλία του. Το σπουδαιότερο έργο του είναι η «Ζωή εν Χριστώ». Τό απλό, αλλά βαθύ, λυρικό και μυστικό ύφος του αποπνέει τη “δροσιά” των πρώτων αποστολικών χρόνων. Έλεγε χαρακτηριστικά ο Άγιος Καβάσιλας: “Ο νόμος του πνεύματος, που είναι η αγάπη για το Θεό, είναι νόμος φιλίας και ευγνωμοσύνης. Για να ακολουθήσει κανείς αυτό το νόμο δεν είναι ανάγκη να καταβάλει κόπους, ούτε έξοδα, ούτε να χύσει ιδρώτα.

     Συνεχίζει λέγοντας πως δεν είναι ανάγκη να αφήσεις τη δουλειά σου, ή να αποσυρθείς σε απόμερα μέρη, να διάγεις μια παράξενη ζωή και να φοράς ένα παράξενο ένδυμα. Δε χρειάζεται να κάμεις όλα αυτά. Μπορείς να μείνεις στο σπίτι σου, και, χωρίς να χάσεις τα αγαθά σου, να βρίσκεσαι πάντα στη μελέτη του Θεού και του ανθρώπου, στη μελέτη της συγγενείας του ανθρώπου με το θείο και σε κάθε άλλη τέτοιας λογής μελέτη”. Και προσθέτει ο μεγάλος νηπτικός πατέρας αλλού: “Πρώτα πρώτα, δε χρειάζονται προετοιμασίες για την προσευχή μας, ούτε ειδικοί τόποι, ούτε φωνές όταν επικαλούμαστε το Θεό. Γιατί δεν υπάρχει τόπος από όπου λείπει ο Θεός, δεν είναι δυνατό να μην είναι μαζί μας, αφού ο Θεός είναι πάντα πιο κοντά σε κείνους που τοv καλούν, από όσο είναι η ίδια η καρδιά τους. Θα έλθει προς ημάς, ακόμη κι αν είμαστε κακοί, γιατί ο Θεός είναι αγαθός”. Στον Άγιο Νικόλαο Καβάσιλα δεν τονίζεται τόσο η αντιδικία με τη σάρκα, ενώ κρίνονται οι εξωτερικές συνθήκες και μορφές της ζωής (αναχωρητισμός, ένδυμα κλπ.) όχι απαραίτητες. 

Η ευσέβεια είναι αποκλειστικά έργο της δικής μας εσωτερικής διαθέσεως, της δικής μας θέλησης.

     Άρα, σημαντικό στη διδασκαλία του Πατέρα Νικολάου, είναι ότι δεν θεωρείται απαραίτητο επακόλουθο του μυστικισμού ο αναχωρητισμός. Μένοντας μέσα στην καθημερινή, κοινωνική του ζωή ο άνθρωπος, μπορεί και πρέπει να την μετουσιώνει με τη μελέτη υψηλών πνευματικών θεμάτων, κατά μόνας, που θα διευκολύνουν τη μεταστροφή της βουλήσεώς του προς το πνευματικότερο. Σκοπός του είναι να περιγράψει τη θεία χάρη, όσο γίνεται απλούστερα, και πώς αυτή θα φτάσει στον κοινό χριστιανό. Και αυτό το κάνει με εξαιρετικά δυνατή θεολογική πνοή. Η εν Χριστώ ζωή είναι η ζωή του Χριστού, που μπαίνει μέσα στον καθένα μας με ένα μυστήριο οικειότητας. “Είναι φυσικό”, γράφει, “κάθε πράγμα να είναι δεμένο με τον εαυτόν του περισσότερο παρά με κάθε άλλο. Και όμως η ένωσή μας με το Χριστό είναι ακόμα πιο δυνατή. Οι μακάριοι άνδρες νοιώθουν τον εαυτό τους δεμένο περισσότερο με το Σωτήρα παρά με τον εαυτό τους. Ο Χριστός είναι την ίδια ώρα ξένος μας και ενδιαίτημά μας. Αναπνέουμε το Χριστό. Σε τούτο ακριβώς διαφέρει η Καινή από την Παλαιά Διαθήκη, στην παρουσία, εντός μας, του Κυρίου, που διαθέτει την ψυχή του ανθρώπου και την μεταπλάθει”. 

Ο Ιερός Καβάσιλας μας λέει: 

"Ο άρτος που διανέμεται ως αντίδωρο, 

έχει από πριν αγιασθεί, επειδή προσφέρθηκε στον Θεό.

Όλοι οι εκκλησιαζόμενοι χριστιανοί τον δέχονται με 

ευλάβεια μέσα στην δεξιά κυρτή τους παλάμη 

και ασπάζονται το δεξί χέρι του Ιερέως 

που πριν από λίγο ακούμπησε και κομμάτιασε 

το πανάγιο Σώμα του Σωτήρος Χριστού."

     Χρέος μας ιερό, κατά τον άγιο Πατέρα, είναι να μη σβήσουμε τη μέσα μας αναμμένη λαμπάδα, αλλά να ψάξουμε μέσα μας και να ανακαλύψωμε την καθαρή ουσία της αρετής, την αξία της ανθρώπινης φύσης και την φιλανθρωπία του Θεού. Γράφει σχετικά ο Άγιος: “Ούτε οι ναοί, ούτε οτιδήποτε άλλο ιερό, είναι τόσο άγιο όσο ο άνθρωπος με τη φύση του οποίου κοινωνεί ο ίδιος ο Θεός. Εκείνος που θα έλθει καθήμενος επί των νεφών είναι άνθρωπος, όπως είναι ασφαλώς Θεός. Καθένας μας μπορεί να λάμψει περισσότερο από τον ήλιο, να ανέβει στα σύννεφα, να πετάξει προς το Θεό, να τον πλησιάσει, να κάμει ώστε ο Θεός να τον κοιτάξει με γλυκύτητα”. Ακόμη, μεγάλη σημασία για τον πιστό έχει η αυτογνωσία, γιατί μ' αυτή: “αν αναλογισθεί ο άνθρωπος την φτώχεια μέσα στην οποία ζει, ενώ έχει τόσο πλούσια φύση, επειδή άφησε την οκνηρία και τον ύπνο να τον περιτυλίξουν,  μεγάλη λύπη και δάκρυα πολλά θα τον συνοδεύουν σε όλη του τη ζωή. Αλλά την ημέρα όμως που θα κάμει τη ζωή του όπως έπρεπε να είναι, από πηγή θλίψεως και δακρύων που ήτανε, θα γίνει τότε η ζωή του πηγή ευδαιμονίας και πνευματικής χαράς”. 

      Με τα επιχειρήματά του ο Καβάσιλας κατορθώνει να ανακαλύψει τον πνευματικό άνθρωπο όχι μόνο στον αναχωρητή, αλλά και στην ίδια την ανθρώπινη φύση, με την οποίαν επικοινωνεί ο Θεός, ενώ καλεί κάθε Χριστιανό να κάνει την ίδια ανακάλυψη. Έτσι, από τον ασκητισμό του σώματος, τον πόλεμο κατά της σάρκας των ερημιτών της Νιτρίας στην Αίγυπτο, ανεβαίνουμε στην κορυφή της καθαρής πνευματικής χώρας τoυ ανθρώπου. Αυτή είναι η μεγαλύτερη πνευματική νίκη του Βυζαντίου.

       Άλλο σημαντικό έργο του Αγίου Νικολάου του Καβάσιλα είναι και η Ἑρμηνεία τῆς θείας Λειτουργίας, όπου με απλά λόγια εξηγεί βήμα-βήμα όλα όσα συμβαίνουν κατά την εξέλιξη της Θείας Λειτουργίας. Μεταξύ των άλλων μας λέει: "Έργο τῆς θείας Λειτουργίας εἶναι ἡ μεταβολή τῶν δώρων πού προσφέρουν οἱ πιστοί, τοῦ ἄρτου καί τοῦ οἴνου,  σέ σῶμα καί αἷμα Χριστοῦ. Καί σκοπός τῆς εἶναι ὁ ἁγιασμός τῶν πιστῶν, οἱ ὁποῖοι μέ τήν θεία μετάληψη ἀποκομίζουν τήν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν τους, τήν κληρονομία τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν καί κάθε πνευματικό ἀγαθό. Σ᾿ αὐτό τό ἔργο καί τόν σκοπό συμβάλλουν οἱ προσευχές, οἱ ψαλμῳδίες, τά ἁγιογραφικά ἀναγνώσματα καί ὅλα ἐκεῖνα πού τελοῦνται καί λέγονται στήν διάρκεια τῆς Λειτουργίας. Μέσα σε αὐτά εἶναι σάν νά βλέπουμε σέ ἕνα πίνακα ζωγραφισμένη ὁλόκληρή τη ζωή τοῦ Χριστοῦ, ἀπό τήν ἀρχή ὡς τό τέλος της. Γιατί ὁ καθαγιασμός τῶν δώρων, ἡ ἴδια δηλαδή ἡ θυσία, διακηρύσσει τόν θάνατο, τήν ἀνάσταση καί τήν ἀνάληψή Του, καθώς τά δῶρα αὐτά μεταβάλλονται στό ἴδιο τό σῶμα τοῦ Κυρίου, δηλαδή τήν ἔλευσή Του στόν κόσμο, τήν δημόσια ἐμφάνισή Του, τά θαύματα καί τήν διδασκαλία Του. 

Κι ἐκεῖνα πού ἕπονται τῆς θυσίας, συμβολίζουν τήν κάθοδο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στούς Ἀποστόλους, τήν ἐπιστροφή τῶν ἀνθρώπων στόν Θεό καί τήν κοινωνία τους μαζί Του. Οἱ πιστοί πού ἐκκλησιάζονται καί συμμετέχουν σέ ὅλα αὐτά μέ προσηλωμένο τόν νοῦ, γίνονται πιό σταθεροί στήν πίστη, πιὸ θερμοί στήν εὐλάβεια καί τήν ἀγάπη τους πρός τόν Θεό. Μέ τέτοιες λοιπόν διαθέσεις ἀξιώνονται νά πλησιάσουν καί τήν φωτιά τῶν μυστηρίων καί νά μεταλάβουν μέ κάθε ἀσφάλεια καί οἰκειότητα."

       Ένα ακόμα κομμάτι της διδασκαλίας, των συγγραμμάτων και των λόγων του, είναι η άποψη του περί πνευματικότητας και επιστήμης. Ο Καβάσιλας, ενώ εξαίρει το βάθος και την σημασία του μυστηρίου για την ζωή τoυ Χριστιανού δεν είναι εντούτοις εχθρός της επιστήμης. Με ιδιαίτερο ζήλο καλλιέργησε την αστρονομία, ενώ ασχολήθηκε και με άλλες επιστήμες. Η εκτίμησή του για την επιστήμη ήταν, τόση, ώστε φτάνει στο σημείο να ονομάσει τους αγίους ατελή όντα, “γιατί δε δέχτηκαν σε τούτο τον κόσμο ένα ανθρώπινο αγαθό, ενώ μπορούσαν να το αποκτήσουν. Και κάθε ον που δεν μπορεί να υψώσει σε ενέργεια ό,τι έχει μέσα του δυνάμει είναι ατελές”, προσθέτει ο Άγιος Νικόλαος. Συνεπώς, με τη διδασκαλία του συμφιλιώνει το θρησκευτικό μυστικισμό με τη σοφία του κόσμου τούτου.

      Συγγράμματά του σώζονται σήμερα στην Βιβλιοθήκη του Βατικανού και του  Άγιου Τάφου, ενώ πολλά οφείλουμε στον μεγάλο αυτό Άγιο της Εκκλησίας μας, όλοι εμείς οι "νεοχριστιανοί", για την προσφορά, την διδασκαλία, αλλά και ότι μας άφησε παρακαταθήκη και κληρονομιά. 

      Για όλους αυτούς τους παραπάνω λόγους η Ενορία μας προς τιμήν του πάντα τελεί κάθε χρόνο Αγρυπνία στην μνήμη του, όπως θα πραγματοποιήσει και φέτος την Παρασκευή, παραμονή στις 19/6, ενώ θα τελέσει ως αποκορύφωμα της Αγρυπνίας μας την Θεία Λειτουργία, λίγο μετά τα μεσάνυχτα, ανήμερα στις 20/6, την Θεία Λειτουργία που τόσα σχόλια και την ερμηνεία της έχουμε από αυτόν, και πάντα θα ζητούμε την αγάπη και τις πρεσβείες του. Φέτος μαζί με την Αγρυπνία που θα τελέσουμε προς τιμήν του, ανεβάζουμε στην ιστοσελίδα μας και αυτό το άρθρο μας, που του το αφιερώνουμε παραμονή της ημέρας της εορτής του.

Ας έχουμε την ευλογία του,

αλλά και τις πρεσβείες του στο Ζωοδότη Χριστό που τόσο αγάπησε !!!

Απολυτίκιον: 

“Ως θείος διδάσκαλος, και υποφήτης σοφός, δογμάτων της πίστεως, και αρετών ιερών, Νικόλαε Όσιε, έλαμψας εν τω κόσμω, διά βίου και λόγου. Όθεν Θεσσαλονίκη, τη ση δόξη καυχάται, και πόθω εορτάζει, την πάνσεπτον μνήμην σου”.